اخبار > مقاله تبین چند راهبرد مهم از امام علی (ع) در پیشگیری از بیماری


  چاپ        ارسال به دوست

تغذیه

مقاله تبین چند راهبرد مهم از امام علی (ع) در پیشگیری از بیماری

تبیین چند راهبرد مهم از امام علی(ع) در پیشگیری از بیماریها از طریق اصلاح شیوه تغذیه

حسین مرادی دهنوی*

مرکز تحقیقات طب سنتی، دانشکده طب سنتی، دانشگاه علوم پزشکی قم، قم، ایران

 

چکیده:

زمینه و هدف: شیوع بیماریهای مزمن یکی از مشکلات بزرگ سلامت عمومی است و بیشترین علّت این بیماریها تغییر سبک زندگی بویژه در موضوع تغذیه می باشد از طرفی آموزه های اسلامی ایرانی دارای دستور العملهای گسترده ای در موضوع سبک صحیح زندگی و بویژه تغذیه می باشند و به همین دلیل احادیث فراوانی راجع به تغذیه و شیوه های آن به ما رسیده است از جمله این راهبردها توصیه امام علی علیه السلام در مورد پرهیز از خوردن در هنگام سیری، پرهیز از سیر شدن کامل هنگام صرف غذا و خوب جویدن غذا می باشد، که ایشان نقش این رفتارهای بهداشتی را در سلامت عمومی تعیین کننده می دانند

روش: در این مطالعه توصیفی، احادیث مربوط به شیوه های تغذیه از کتب معتبر روایی بررسی شدند        و آموزه هایی که تاکید بیشتری بر آن وجود داشت استخراج شدند و پس از بررسی در منابع علمی طب روز و پایگاههای اطلاعاتی معتبر مانند Pub Med و همچنین منابع طب سنتی ایرانی این یافته ها تبیین        و تصدیق گردیدند

نتیجه: فرمایشات امام علی(ع) در باره شیوه های تغذیه نقش تعیین کننده ای در سلامت عمومی دارند که که یافته های علمی به خوبی مویّد آن هستند

بحث: با استفاده از آموزه های اسلامی می توان به ابعاد جدیدی از  شیوه های پیشگیری و درمان بیماریهای مزمن دست یافت و همچنین فرضیات زیادی نیز را  می­توان مطرح نمود که زمینه های تحقیقات وسیع     و عمیق علمی را فراهم می کند

کلمات کلیدی: شیوه تغذیه، احادیث طبی، طب سنتی، پیشگیری، حدیث

* Email: Moradi.medicine@yahoo.com

 

 

مقدمه:

اگر چه در صد سال اخیر به لطف پیشرفتهای علمی شگرف در حوزه دانش پزشکی، بسیاری از بیماریهای مسری و عفونی کنترل یا ریشه کن شده اند ولی از طرفی به دلیل تغییر سبک زندگی و تغذیه مردم دنیا     و گرایش به سمت زندگی ماشینی و صنعتی بیماریهای غیر مسری و مزمن روز به روز بر بروز و شیوعشان افزوده می شود. دیابت، فشارخون، بیماریهای بدخیم، چاقی و اضافه وزن و... از جمله بیماریهای مزمنی هستند که در حال حاضر بخش زیادی از بیماریهای موجود در جوامع انسانی را تشکیل می دهند و هیچ نشانه ای از کاهش آنها دیده نمی شود (1) لذا از هر دانش علمی و تجربی که بتواند به بهبود سبک زندگی انسانها و کاهش بیماریها کمک کند باید بهره برد از طرفی آموزه های اسلامی ایرانی دارای دستور العملهای گسترده ای در موضوع سبک صحیح زندگی و بویژه تغذیه می باشند(4،3،2) نقش تغذیه در سبک زندگی اسلامی- ایرانی نقشی بی بدیل و برجسته است و به همین دلیل روایات متعدد و فراوانی راجع به تغذیه       و شیوه های آن به ما رسیده است از جمله این راهبردها توصیه امام علی علیه السلام در مورد پرهیز از خوردن در هنگام سیری، پرهیز از سیر شدن کامل هنگام صرف غذا و خوب جویدن غذا می باشد، که ایشان نقش این رفتارهای بهداشتی را در سلامت عمومی تعیین کننده می دانند (5) در این مقاله سعی بر این است که فرمایشات راهبردی امام علی علیه السلام در مورد پیشگیری از بیماریها با اصلاح شیوه تغذیه را بیان نماییم و با استفاده از جدید ترین یافته های علمی روز و همچنین مستندات طب سنتی به تبیین این فرمایشات بپردازیم.

روش:

 این پژوهش یک مطالعه مروری توصیفی است که احادیث مرتبط با سلامت و شیوه های تغذیه از منابع معتبری مانند مکارم الاخلاق، الکافی، طب النبی، الخصال، بحار الانوار، مفاتیح الحیات، جامع احادیث پزشکی مورد بررسی قرار گرفته و استخراج شدند پس از مقایسه این احادیث، مشخص شد که نسبت به برخی توصیه ها تاکید فراوانی وجود دارد و یا مورد تاکید چندین تن از امامان و پیامبر اکرم(ص) می باشند که از جمله اینها توصیه امام علی علیه السلام در باره شیوه های تغذیه است پس از مشخص شدن بیشترین راهبردهای طبی در این حوزه، جستجو درمنابع و مقالات علمی روز و همچنین منابع طب سنتی ایرانی در مورد این راهبردها شروع شد که پس از گرد آوری، این یافته ها در سه محور  پرهیز از خوردن قبل از گرسنگی، پرهیز از سیر شدن کامل، هنگام صرف غذا و خوب جویدن غذا تبیین گردیدند

 

 

یافته ها:

 یکی از توصیه های مهم در روایات طبی و طب سنتی ایرانی و تحقیقات جدید که در پیشگیری از بیماریها نقش اساسی برای آن قائل شده اند غذا نخوردن در حالت عدم گرسنگی و وجود حالت سیری است. ایجاد گرسنگی و اشتها در یک فرد سالم نشان دهنده هضم غذای قبلی و آمادگی بدن برای جذب غذای بعدی دانسته شده است(3،6،7) در همین رابطه ابن سینا می فرماید خوردن غذا بر روی غذایی که هنوز هضم نشده است باعث می شود که نظم دستگاه گوارش دچار اختلال شده و غذاهای هضم شده و هضم نشده با یکدیگر مخلوط شده و از عروق ماساریقا (مزانتریک) جذب شود و باعث انواع بیماریها شود(6،8)

در مورد مواد غذایی و پروتئینهای هضم نشده در کتاب تغذیه کراوس آمده است که مقادیر قابل توجهی از پپتیدهای بزرگ و پروتئینهای غذایی، هضم نشده و دست نخورده از هیدرولیز فرار کرده و وارد گردش خون پورت می شوند که آنتی بادیهایی نیز بر علیه این پروتئینها تشکیل می شود (9)

 همچنین پژوهشی جدید  نشان می دهد که گرایش مصرف کنندگان امروزی به خوردن، در اوقاتی که گرسنه نیستند به سلامتی آنها آسیب می رساند. در جریان این پژوهش از 45 دانشجوی داوطلب خواسته شد که پس از تعیین سطح گرسنگی خود، یک غذای سرشار از کربوهیدرات بخورند. برای اندازه گیری میزان اثرگذاری غذا بر سلامت افراد مورد مطالعه، سطح گلوکز خون آنها در فواصل منظم پس از غذا خوردن اندازه گرفته شد. سطح گلوکز خون این افراد پس از مصرف غذای حاوی کربوهیدرات رو به افزایش گذاشت. با توجه به تاثیر بالا رفتن دفعی سطح گلوکز خون بر تخریب سلول های بدن، عموما بهتر است این افزایش نسبتا جزیی باشد.

براساس یافته های این تحقیق، افرادی که با میزان متوسط گرسنگی شروع به خوردن غذا می کنند، در قیاس با کسانی که گرسنه نیستند و لب به غذا باز می کنند، سطح گلوکز پایین تری دارند و در نتیجه در شرایط سالم تری قرار دارند(10).

پرهیز از سیر شدن کامل و پر کردن معده هنگام صرف غذا از توصیه های موکد در آموزه ها ی دینی         و توصیه امام علی(ع) می باشد در همین رابطه ابن سینا می فرماید لازم است که انسان از پر کردن معده بپرهیزد و هنوز قدری اشتها باقی است دست از غذا کشیده شود تا معده بتواند عمل هضم را به خوبی انجام دهد و هضم دچار اختلال نشود(6)

همچنین در کتاب فیزیولوژی گایتون نیز آمده است که یکی از عوامل تخلیه زود هنگام غذا از معده پر کردن حجم زیاد غذا در معده است (11)

همچنین در مطالعه ای که بر روی 1498 کودک در کانادا انجام شد نشان می دهد که پر خوری و پر کردن معده از غذا باعث چاقی و اضافه وزن در آنها شده است و این عادت غذایی در آنها تا سنین بالا پایدار        می ماند(12)

یکی از توصیه های موکد در احادیث طبی و طب سنتی و تحقیقات جدید تاکید بر خوب جویدن غذا می باشد که عدم توجه به این موضوع باعث بیماریهای گوناگونی می شود، جویدن باعث کاهش اندازه ذرات غذایی و مخلوط شدن غذا با ترشحات بزاقی و آماده شدن غذا برای هضم معدی می شود(9،13،14)

در همین رابطه حکیم عقیلی خراسانی نیز می فرماید که باید طعام را نیکو بجوند و به آرامی فرو برند، زیرا که ابتدای هضم از جویدن غذا در دهان است و جویدن خوب باعث سرعت هضم در معده است(7)  

در یک مطالعه مقطعی که در سالهای  209 تا 2010 در شهر ناگاهامای ژاپن و بین شش هزار داوطلب  انجام گرفت این فرضیه را مطرح کرد که بین جویدن مناسب غذا و همچنین سرعت پایین غذا خوردن با پیشگیری از دیابت نوع 2رابطه مستقیم وجود دارد(15)

در مطالعه دیگری که بر روی 17داوطلب انجام شد نشان داد که جویدن به شکل قابل توجهی تاثیر مثبتی بر بهبود قوای شناختی و حافظه و تمرکز دارد(16)

همچنین در مطالعه ای که بر روی 4012 نفر در شهر اصفهان انجام شد نشان داد که از دست دادن5-1 دندان به طور معنی داری ریسک ابتلا به IBS  را افزایش می دهد(17)

در مطالعه ای که بر روی 89 خانم جوان در کره جنوبی انجام شد نشان داد که سرعت غذا خوردن کمتر از 13 دقیقه به طور معنی داری شانس ابتلا به ِسوء هاضمه عملکردی را در مقایسه با گروه کنترل افزایش    می دهد(18)

نتایج:

 یافته های حاصل از این پژوهش نشان می دهد که سه توصیه ویژه امام علی(ع) شامل غذا  نخوردن قبل از گرسنگی و در حالی که هنوز اشتها به غذا وجود ندارد و غذای قبلی هضم نشده است می تواند تاثیر فراوانی بر حفظ سلامتی بدن داشته باشد که ابن سینا و حکمای طب سنتی در باره عدم رعایت این روش تغذیه ای و بیماریهای ناشی از آن بحثهای مفصلی را در کتب طب ایرانی انجام داده اند همچنین وجود آنتی بادی برعلیه پروتئینهای مواد غذایی در خون محیطی افراد سالم نشان دهنده این است که برخی از پروتئینهای مواد غذایی هضم نشده از سیستم پورت عبور کرده و هیدرولیز نشده جذب سیستم پورت می شوند که این آنتی بادیها می توانند باعث تشکلیل کمپلکس ایمنی و التهاب شوند که در یک مطالعه مروری سیستماتیک در سال 2015 به نقش مهم التهاب در ایجاد بیماریهای مزمن اشاره شده است (19)  همچنین تحقیقات جدید در باره اینکه غذا خوردن در حالت سیری به افزایش سریع قند خون منجر  می شود  نقش تداخلات غذایی را برجسته می نماید و در جهت تبیین این فرمایش کمک کننده می باشد.

در مورد توصیه دوم امام علی(ع) در باره پرهیز از پر کردن معده درهنگام صرف غذا و پرهیز از پرخوری نیز توصیه راهگشایی است که در کتاب فیزیولوژی گایتون تصریح شده است که یکی از عوامل تخلیه زود هنگام مواد غذایی از معده پر کردن معده از مواد غذایی است ضمن اینکه ابن سینا در باره این روش تغذیه ای می گوید که باعث اختلال در هضم غذا می شود، ضمن اینکه باعث شکل گیری عادت پرخوری و چاقی در بزرگسالی می شود

در مورد توصیه سوم امام علی(ع) در مورد خوب جویدن غذا که تحقیقات متعددی در باره آن صورت گرفته است و نشان دهنده این است که خوب نجویدن غذا شانس ابتلا به انواع بیماریها را در پی داشته باشد که هم در روایات طبی و هم در طب ایرانی و هم در تحقیات جدید به خوبی به آن پرداخته شده است

بحث:

با توجه به شیوع بالای بیماریهای مزمن که عمدتا ناشی از تغییر سبک زندگی می باشد و آموزه های طب رایج در اصلاح  الگوی زندگی مردم کافی نمی باشد بنابر این استفاده از آموزه ها و مستندات علمی در همه مکاتب طبی مرتبط با سلامت و بهداشت عمومی از ضروریات است و همچنین امروزه نقش مهم التهاب در بیماریهای مزمن برجسته است که در تحقیقات جدید، عمدتا  به نقش رژیم غذایی در ایجاد آن پرداخته می شود ولی در مورد شیوه های تغذیه و نقش آن در ایجاد التهاب تحقیقات لازم صورت نگرفته است که با توجه به یافته های این مقاله این هایپوتز مطرح می شود که علاوه بر نوع غذا، نقش شیوه های تغذیه در ایجاد التهاب و بیماریهای مزمن می تواند مهم باشد و از آنجا که  الگوها و دستورالعملهای اسلامی ایرانی به نوعی با فرهنگ عمومی و اعتقادی مردم ایران آمیخته است، در صورت تبیین صحیح علمی می توانند نقش موثری در بهبود سلامت عمومی داشته باشند و همچنین با توجه به اینکه این دستور العملها از خاستگاه علمی و حکمی قوی بر خوردارند بنابراین می­توانند موضوع تحقیقات علمی و پژوهشی جدید در حوزه سلامت عمومی باشند که به بسط دانش مفید و موثردر سلامتی انسانها کمک شایانی می نمایند.

 

رفرنس ها:

1- Kim HS, Cho JH, Yoon KH. New Directions in Chronic Disease management. Endocrinol Metab J (Seoul). 2015 Jun; 30(2):159-66

2- Moradi H, Minaii B, Nikbakht Nasrabadi A, Siahpoosh M. Avicenna Viewpoint about Health Preservation through Healthy Nutrition Principles.Iranian Journal of Public Health 2013 Feb. 42(2):220-21.

3-عبدالله، جوادی آملی. مفاتیح الحیات،چاپ شصت و چهارم، قم، نشر اسراء، 1391

4- محمد ابن زکریا، رازی. منافع الاغذیه و دفع مضارها، ترجمه: عبدالعلی علوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات طب سنتی ایران،1393، صفحه 215

5-محمد ابن علی ابن بابویه قمی(شیخ صدوق). الخصال، تصحیح: علی اکبر غفاری، چاپ دوم، قم، انتشارات جامعه مدرسین،1403 قمری، حدیث 67

6- ابن سینا. قانون فی الطب، تحقیق: ابراهیم شمس الدین، بیروت، انتشارات الاعلمی للمطبوعات، 2005 میلادی، صفحات37-236

7- محمد حسین عقیلی خراسانی. خلاصه الحکمه، تصحیح: اسماعیل ناظم، چاپ اول، قم، انتشارات اسماعیلیان،1385، صفحات 25 - 824

8- ابن سینا. دور ساختن هر گونه زیان از تن آدمیان، باز نویسی و تحقیق: علیرضا عباسیان، تهران، انتشارات المعی،1388، صفحه 62

9- L. Kathleen Mahan MS RD CDE, Janice L Raymond MS RD CD, Sylvia Escott-Stump MA RD LDN . Food and the nutrition care process Krauses. 13 th ed. elsevier; 2012. Chapter 1- Page 11-15. 

    10- Gal D . Let Hunger Be Your Guide? Being Hungry before a Meal Is Associated with Healthier Levels of  Post meal Blood Glucose.  Association for Consumer Research J. 2016; 1(1): 15–24

  11-Hall j E. Guyton and Hall Text book of medical physiology. 12th ed. Philadelphia: 2010 chapter63 - page 767       

12- Lise Dubois. Problem eating behaviors related to social factors and preschool children a longitudinal study.International Journal  of  Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2007;  4:9

13- کارین هاگدن رابینسون. اصول تغذیه رابینسون، ترجمه ناهید خلدی، چاپ یازدهم، تهران، نشر سالمی، 1392، صفحه 64

14 - محمد محمدی ری شهری. دانش نامه احادیث پزشکی، ترجمه: حسین صابری، چاپ ششم، قم، انتشارات دارالحدیث، 1384،صفحه397

- 15          Yamazaki T, Yamori M, Asai K , Nakano-Araki I , Yamaguchi A, Takahashi  K, Affiliation: Department of Oral and Maxillofacial Surgery, Graduate School of Medicine, Kyoto University, Kyoto, Japan

et al .Mastication                              and risk for diabetes in a Japanese population: a cross-sectional study. PLoS One J. 2013 Jun 5;8(6)

16- Hirano Y, Obata T, , Takahashi H , Tachibana A  .Effects of chewing on cognitive processing speed. Brain Cogn J. 2013 Apr;81(3):376-81.

17- Saneei T, Esmaillzadeh A, Hassanzadeh Keshteli A, Saneei P, Savabi O, Adibi P. The association between tooth loss and risk of irritable bowel syndrome in Iranian adults. J Health Syst Res 2015; 11(2):371-81. [PERSIAN]   

18-Sinn DH, Shin DH, Lim SW, Kim K-M, Son HJ, Kim JJ, et al. The speed of eating and functional dyspepsia in young women. Gut and liver J. 2010; 4(2):173-8

19- Clarke RE , Dordevic AL, Tan SM et all.Dietary Advanced Glycation End Products and Risk  Factors for Chronic Disease: A Systematic Review of Randomised Controlled Trials. Nutrients J. 2016 Mar 1; 8(3)

 

 

Explaining some important guidelines of Imam Ali about disease prevention via correcting nutrition practice

 

Background and Objectives: Prevalence of chronic diseases is a major problem for public health. And the most common cause of these diseases is lifestyle changes, especially about nutrition. On the other hand The Iranian Islamic teachings have perfect guidelines on the issue of correct lifestyle, particularly in nutrition and so many hadiths about nutrition exist. One of these guidelines is Imam Alis recommends to avoid eating when full, avoid getting full when eating and good chewing. He emphasizes that these nutritional conducts play an important role in the public health.

Methods: in this qualitative study authentic hadith books related to Nutritional     practices were investigated and viewpoints about nutrition practice were extracted. Scientific literature and databases such as Pub Med and Iranian Traditional Medicine References were investigated. These findings were compared with each other and were established and explained.

Results: Imam Alis advices about Nutritional practices play a decisive role in public health that scientific findings are well confirms them.

Conclusion: we can achieve new dimensions of prevention and treatment of chronic diseases by using the teachings of Islam and we can design a lot of hypothesis that provide scientific and perfect researches.

Key words: Nutrition practices, Medical Hadiths, traditional medicine, prevention


٠٩:٤٦ - يکشنبه ٣١ ارديبهشت ١٣٩٦    /    شماره : ٢٦٨٤٦    /    تعداد نمایش : ٩٤



خروج